Thế kỉ 20 khi mà sự bất ổn của nền chính trị-xã hội dẫn đến những cuộc nổi dậy, những cuộc xung đột của hai cuộc chiến tranh thế giới. Tiếp đến là cuộc chiến tranh lạnh đi theo sự tiến bộ vượt bậc của khoa học hiện đại đã dẫn đến một cuộc khủng hoảng lớn về thể xác lẫn tinh thần về một thế hệ mất mát (lost generation) chịu những vết thương hằn sâu, cảm giác lạc lõng, sự âu lo, suy tư về thân phận bản thân, bước đi dưới cơn mưa xối xả tuyệt vọng lên người nhìn một cách vô định, trống vắng, không ý nghĩa gì. Vậy nên chủ nghĩa hiện sinh từ các triết gia Soren Kierkegaard, F.Nietzsche, Jean-Paul Sartre, Albert Camus,…vv..tiên phong và phát triển một trong những trào lưu triết học nổi bật của thế kỉ 20, được kéo dài, lan rộng, hòa cùng nhịp thở con người hiện đại hôm nay. Nuôi tham vọng giúp cho con người có tư tưởng tích cực hơn, giúp họ tìm được ý nghĩa cuộc sống trong giai đoạn suy đồi của xã hội, sự bất lực trước bất công con người-con người gây nên và tính cộng đồng lấn át. Các nhà văn, nhà thơ, nhà soạn kịch họ nối tiếp con đường, lối nhìn, cách nghĩ của triết học tiếp tục viết và tạo nên những tác phẩm thể hiện quan điểm, nói lên tiếng lòng và phản ánh đời sống con người qua con mắt đa tài của họ. Nổi bật lên trên tất cả, Franz Kafka là một trong những nhân vật văn học đại tài vào những năm cuối thế kỉ 19 và đầu thế kỉ 20. Ông nổi tiếng đến mức được từ điển Oxford ghi nhận là tính từ đại diện cho thời đại “Kafkaesque-kiểu Kafka” thể hiện đúng những gì xã hội lúc bấy giờ quái gỡ-phi lí-vô vọng được nói đến trong những tác phẩm được viết bởi ông.

Kafka sinh ra ở Praha vào năm 1883 trong một gia đình Do Thái nói tiếng Đức với một người đàn ông là Herman và một người phụ nữ tên là Julie. Cha của ông là một doanh nhân khá giả, rất thành đạt nhờ ý chí mạnh mẽ và tính cách thô lỗ, hung hăng. Ông đã vươn lên từ tầng lớp lao động, xây dựng một doanh nghiệp thành công, kết hôn với phụ nữ là con một lái buôn giàu có, được học hành tử tế hơn chồng. Cả hai trở thành thành viên của xã hội trung lưu cao hơn. Như các bậc cha mẹ thường làm, Herman hy vọng một đứa trẻ sẽ đạt được tầm vóc con người lý tưởng của mình. Đáng buồn thay Franz Kafka không phải như vậy. Kafka sinh ra là một cậu bé nhỏ bé, lo lắng và ốm yếu. Anh ấy hầu như vẫn như vậy trong suốt cuộc đời mình. Kết quả là không phải do lỗi của mình, Franz Kafka trở thành nguồn gây thất vọng lớn cho cha mình và là một loại túi đấm tâm lý cho ông khi ông cố gắng biến Franz thành con người mà ông mong muốn nhưng không bao giờ có thể trở thành. Sau Franz Kafka còn có hai em trai chết yếu và ba người em gái. Cha, mẹ của ông quá bận rộn với công việc buôn bán thường nhật mà quên đi thời gian chăm sóc ông và các em. Chủ yếu lũ trẻ được dạy dỗ bởi cô giáo và người hầu. Năm 1893 Franz Kafka được nhận vào trường trung học nhà nước kiểu cổ điển nghiêm khắc. Tuổi thơ Franz Kafka trôi qua cô độc, biến động, chịu sự giáo dục hà khắc, giáo điều và khuôn mẫu đè nén từ người cha và xã học. Trong suốt thời niên thiếu của mình, Kafka đã phát triển ham muốn viết lách như một phương tiện để đối phó với cảm giác lo lắng, tội lỗi và hận thù ngày càng tăng của mình. Năm 1899, Kafka bắt đầu thử sức mình ở lĩnh vực sáng tác văn chương. Điều trở ngại lớn với Kafka là thời đó viết không phải là nghề kiếm sống. Tất nhiên cha anh không cho phép anh theo đuổi nghề viết lách “không đẻ ra nổi một xu” ấy.

Năm 1901, ông đỗ tốt nghiệp trung học, dễ dàng vượt qua kì thi tuyển vào đại học và đăng kí học tại trường đại học Karl-Ferdinands ở Praha. Ban đầu học hóa học nhưng sau bỏ sang luật thể theo nguyện vọng của cha ông. Trong thời gian học luật ở trường đại học, Kafka tiếp tục viết văn và ở đây ông đặc biệt thân với bạn nghiên cứu sinh ngành triết là Max Brod-đây cũng là người bạn thân suốt đời của Kafka. Max Brod đã thuyết phục Kafka xuất bản ba tuyển tập tác phẩm đầu tiên của mình. Tuy nhiên, những tác phẩm này bán rất kém và về cơ bản không được chú ý. Năm 1903, Kafka hoàn thành một truyện ngắn có nhan đề “Chuyện về Lanky hay thẹn và tội lỗi trong tim”. Năm 1904, Kafka khởi đầu sự nghiệp sáng tác tiểu thuyết của mình bằng cuốn “Trẻ con và thành phố”. Tác phẩm được viết độ mấy mươi trang rồi bị bỏ vì bản thảo sau đó thất lạc. Cũng trong năm này, Kafka tiến hành viết truyện ngắn “Mô tả một cuộc tranh đấu”. Năm 1906, Kafka nhận bằng tiến sĩ ngành luật, làm việc một năm không lương tòa án dân sự và hình sự sau làm cho một công ty bảo hiểm. Ở đây, Kafka sẽ phải làm việc nhiều giờ, làm thêm giờ không được trả lương, lượng giấy tờ khổng lồ và hệ thống quan liêu phức tạp, lố bịch. Kafka đau khổ là điều dễ hiểu. Năm 1908, với sự giúp đỡ của Max Brod, lần đầu tiên tác phẩm được xuất bản sớm nhất của Kafka là tám truyện ngắn xuất hiện năm 1908 trong số đầu của tạp chí văn học Hyperion dưới tựa đề Betrachtung (“Trầm tư”). Năm 1910, năm mẫu truyện nữa, bao gồm cả đoạn trích từ “ Mô tả một cuộc tranh đấu”, được in trên tờ Bohemia. Năm 1912, Franz Kafka gặp Felice Bauer-một người họ hàng của Brod và sau này trở thành người tình lâu nhất của ông. Việc gặp gỡ với Felice đã góp phần thổi bùng lên ngọn lửa sáng tạo ở Kafka. Vào tối ngày 22-9-1912 Kafka viết lên một mạch tám tiếng để hoàn thành truyền ngắn “Lời tuyên án”. Tác phẩm “Lời tuyên án” được xem như là thiên truyện được viết ra để giải tỏa những căng thẳng của Kafka và cha ông. Kafka tiếp tục viết khi khí trào trong ông sôi sục dâng lên và cũng là đề tặng nó cho người tình của ông-Felice Bauer. Tháng 11-1912, Kafka bắt đầu sáng tác “Biến dạng” và được xuất bản vào năm 1915. Tác phẩm “Biến dạng“ của ông là một trong những cột mốc quan trọng của nền văn chương thế giới có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất thế kỉ 20 về cái bi kịch của anh nhân viên G.Samsa khi bị đóng khung trong cái nhìn quan hệ cha-con, thế giới-đồng tiền, đồng nghiệp và người thân. Năm 1914, Kafka bắt tay vào tiểu thuyết “Vụ án” (Der Process) một câu chuyện về một người đàn ông tên là Josef K bị bắt giữ và thẩm vấn bởi một chính quyền ở xa, không thể tiếp cận được, mà bản chất hành vi phạm tội của anh ta là gì cả chính anh ta và độc giả đều không được biết. Kafka chưa hoàn thành cuốn tiểu thuyết, mặc dù ông đã kết thúc chương đầu.

Tháng 4-1914, Kafka và Felice hứa hôn. Nhưng đáng buồn thay hôn ước giữa Kafka với Felice không kéo dài. Tháng bảy năm đó, chỉ sau ba tháng, họ từ hôn. Năm 1917, Franz Kafka bị chuẩn đoán mắc chứng lao phổi. Công việc viết lách của Kafka tạm ngừng và phải nghỉ phép ba tuần đi chữa bệnh. Năm 1918, chiến tranh thế giới thứ nhất chấm dứt. Kafka lại phải quay lại trại điều dưỡng. Tại đó, trong tâm trạng bực tức Hermann, Kafka đã viết “Thư gửi cha” dài hơn một trăm trang. Bức thư là lời tâm sự của đứa con gửi cha mình, là sự đỉnh điểm về mối quan hệ cha-con Fafka không chỉ là vấn đề phản đối quyết liệt, phi lý, độc đoán, áp lực cha anh về cuộc hôn nhân giữa Kafka và Julie Wohryzek mà lớn lao hơn là nhìn lại toàn bộ mối quan hệ đau khổ giữa cha-con Kafka từ trước tới nay. Tháng 12 năm 1919, ông cho ra đời tập truyện “Thầy thuốc nông thôn”. Cuốn sách tập hợp các truyện ngắn được Kafka sáng tác từ năm 1916-1917. Năm 1923, ông chuyển tới Berlin và gặp Dora Diamantmột nữ giáo viên mẫu giáo, đây cũng là lúc ông cho ra đời bốn truyện ngắn trong đó có một tác phẩm đặc sắc mang tên “Người nghệ sĩ nhin đói”. Từ giữa 1924, bệnh tình của Kafka đã đến lúc nguy kịch. Ông buộc phải quay về Prague sống cùng cha mẹ. Kafka viết tác phẩm cuối cùng của đời mình “Nữ ca sĩ Josephine hay chuyện cổ về loài chuột”. Trưa ngày 3-6-1924, Kafka qua đời ở tuổi 41 vì căn bệnh lao phổi chấm dứt cuộc đời, sự nghiệp dang dở. Thi hài của ông được mang trở lại Praha nơi ông được chôn vào ngày 11 tháng 6 năm 1924, tại nghĩa trang Do Thái Mới

Sinh thời đến khi qua đời, Franz Kafka không có mấy tiếng tăm, cá nhân ông chưa bao giờ nhận được bất kì thành công hay sự công nhận nào công chúng lúc bấy giờ. Trên giường bệnh, ông thậm chí còn ra lệnh cho Max Brod đốt tất cả các bản thảo chưa được xuất bản sau khi ông qua đời. Ông không muốn lưu lại cho hậu thế hình ảnh của mình. Ông viết trong Nhật kí rằng:” Ta không là gì cả, hoàn toàn không là gì cả”. Rõ ràng là Brod đã không làm theo chỉ dẫn của Kafka. Những tác phẩm Kafka được Max Brod giữ lại, dành những năm tiếp theo để sắp xếp lại các ghi chú, bản thảo, biên tập và lần lượt xuất bản. Để rồi chúng ta đang ở đây khoảng 100 năm sau kể về anh ấy là một trong những nhân vật đại tài thế kỉ 20 có ảnh hưởng sâu rộng, làm thay đổi suy nghĩ, cách nhìn nhận trong thế giới quan của mỗi con người về thế giới xung quanh.

Từ sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, những tác phẩm của Kafka mới được dư luận chú ý, để mắt đến, rồi nó trở nên nổi tiếng bởi chưa có một nhà văn nào cùng thời dự cảm cho ta thấy rõ nỗi cô đơn, sự bất an của cái tôi, sự xa lạ của thế giới như trong những tác phẩm của Kafka. Tác phẩm của Kafka được coi là xuất sắc vì nó không mô tả điều gì đó độc đáo một cách sâu sắc, mà vì nó mô tả điều gì đó tự nhiên, quen thuộc, trần tục, đưa cái phi lý, thổi hồn hiện sinh vào những tác phẩm của mình. Sự gói gọn những gì thường là trải nghiệm không thể diễn tả được, một phần cuộc sống chạm đến tất cả chúng ta. Khi nhắc đến Franz Kafka, nhà văn Anne Rice từng nói rằng:

”Đừng uốn cong; đừng làm dịu đi, đừng cố gắng làm cho nó hợp lý, đừng chỉnh sửa linh hồn của bạn theo xu hướng. Thay vào đó, hãy theo đuổi những ám ảnh mạnh mẽ nhất của bạn một cách không nương tay”.

Tác phẩm của Kafka không tìm cách xoa dịu tâm hồn bằng những biện pháp chữa trị bằng hy vọng hão huyền hay ảo tưởng, mà bằng cách đối đầu trực tiếp với những khía cạnh đen tối của bản thân. Bằng cách bóp méo hiện thực để phản ánh chính xác hơn cảm giác của chính mình về trải nghiệm của con người. Chúng ta là những sinh vật có lý trí và ý thức đấu chống lại sự phi lý, cô gắng vượt qua sự mâu thuẫn giữa chúng ta và vũ trụ. Nhưng nghịch lý thay, chúng ta cũng chỉ là những con “kí sinh đô thị” nổ lực bám víu sự tồn tại của bản thân. Cố gắng giải quyết bằng cách cố gắng giải quyết những gì không thể giải quyết được……

Franz Kafka đã trở thành một trong những nhân vật văn học và triết học nổi bật nhất thế kỉ 20 và cho đến nay vẫn vậy. Nói cách khác, một trong những nhà văn và nhà tư tưởng vĩ đại nhất thế kỉ đã sống cuộc đời mình với tác phẩm bị chôn vùi trong một ngăn kéo nào đó. Nhận thức hay không nhận thức hoặc thờ ơ với việc mình đang ngồi trên một số tác phẩm quan trọng nhất trong lịch sử cận đại. Kafka đã sống cuộc sống của mình trong mắt người cha một sự thất vọng, khi ông không thể biến bản thân mình như nguyện vọng người cha đã hằng khát khao, mơ ước, sắp đặt cho anh. Nhưng đối với nhìn nhận, đánh giá trong con mắt lịch sử, ông là một cá nhân vô cùng quan trọng. Thiếu đi ông đời sống tâm hồn nhân loại sẽ nghèo đi rất nhiều khi không có ông xuất hiện trên đời. Một con người nhỏ bé nhưng trí tuệ và nhân cách vượt xa cả thời đại. Kì diệu thay một con người!